Hamam – rys historyczny czyli kilka podstawowych faktów

Hamam, Turkey, luksus, relaks, rozkosze hamamu

Hamam czyli tradycja osmańska sięgająca antyku

Łaźnia turecka to spolszczona nazwa miejsca zwanego oryginalnie Hamam’em. Stanowi jeden z najbardziej reprezentacyjnych  elementów kultury tureckiej, ale również arabskiej.  Jej rozwój nastąpił wraz z rozwojem pierwszych społeczności islamskich, chociaż tak naprawdę swymi korzeniami sięga antyku. Ich pierwowzorem bowiem były łaźnie rzymskie. Przejęły również ich społeczne funkcje! Podobnie jak pierwowzór stanowiły nie tylko “świątynię” w której dbano o ciało, ale były też miejscem spotkań lokalnej społeczności, gdzie ludzie mogli zagłębić się w miłej rozmowie i zakosztować odrobiny relaksu.

Przodek Hamam’u i legenda o egipskiej królowej

Już piękna Kleopatra korzystała z dobroczynnego daru jaki niesie ze sobą „łaźnia turecka”. Pewnego razu, gdy bolała ją głowa, a nadworni medycy nie mogli znaleźć na to schorzenie żadnego skutecznego lekarstwa, pojawił się młody człowiek, który poradził, by władczyni skorzystała z lokalnej łaźni. Tam  zażyła masażu w pianie, przynoszącego ulgę nie tylko ciału, ale i duszy, po czym poczuła się znacznie lepiej.1

Od antyku po Osmanów

Idea publicznych łaźni była związana z tym, iż w antycznych domach nie było łazienek, w których można było odświeżyć swe ciało. Tradycja ta kontynuowana była także za czasów bizantyjskich, które nieco ją przekształciły. Kiedy Seldżucy przybyli na tereny dzisiejszej Turcji i zetknęli się z tą praktyką, przystosowali ją do własnych wymogów higienicznych, związanych z religią islamską oraz szacunkiem do wody. Tak właśnie powstał znany nam Hamam.

Hamam a kwestia płci

Oczywiście łaźnia ściśle oddzielała przedstawicieli poszczególnych płci. Jeśli Hamam był mały, kobiety mogły z niego korzystać w wyznaczonych godzinach, podczas których zamknięty był on dla mężczyzn. Jeśli Hamam był duży, istniały osobne części męskie oraz kobiece.

Hamam a miejscowe tradycje

Wbrew pozorom Hamam to nie tylko miejsce spotkań towarzyskich i sąsiedzkich. Wiele tradycji tureckich jest powiązanych z tym miejscem użyteczności publicznej. Przykładów które warto przytoczyć jest kilka.

Osobna ceremonia dotyczyła kąpieli dziecka narodzonego dokładnie 40 dni wcześniej, stanowiąca symboliczne oczyszczenie.

Inne rytuały związane były z wizytą przyszłej panny młodej w Hamamie. Z reguły  towarzyszyły jej przyjaciółki oraz żeńska część rodziny. Oblubienica była ubierana w specjalne szaty, przysłane przez rodzinę Pana Młodego. Najczęściej były to szarawary i kaftan, lecz owy ubiór mógł też przybierać formy zbliżone do kimona. Tak ubrana niewiasta zasiadała w tepidarium na specjalnie przygotowanym tronie. Towarzyszące jej kobiety wybijały rytm na tamburynach i odśpiewywały specjalne pieśni obchodząc całe pomieszczenie kilka razy. Wszystkie kobiety nosiły w dawnych czasach drewniaki bądź „nalins” które utrzymywały stopy suche. Pantofle te były zdobione macicą perłową lub srebrem.

Również Pan Młody przed ceremonią odwiedzał Łaźnię Turecką, by oczyści ciało i umysł.

Kolejna tradycja związana jest z obrzezaniem oraz opłakiwaniem zmarłych. Istnieje też coś takiego jak łaźnia Wyznania, związana ze składaniem obietnicy na spełnionym życzeniu.2

Hamam – rys architektoniczny

Klasyczny Hamam składa się z trzech pomieszczeń: Caldarium – jest to pokój z gorącym wilgotnym powietrzem, przypominający nieco saunę fińską. Kolejne pomieszczenie stanowi serce hamamu i decyduje o jego wyjątkowości. Tepidarium – bo o nim mowa, jest ciepłym pokojem służącym do mycia. Trzecie pomieszczenie zwane jest pokojem zimnym, służący do odpoczynku.3

Hamam osmański

Większość zachowanych do dziś Łaźni Tureckich powstała w XVI wieku. Wtedy to sułtan Mahmut zrozumiał, iż mogą one stanowić dobre źródło dodatkowego dochodu dla skarbca królewskiego. Spostrzeżenie to zaowocowało wieloma imponującymi budowlami, wzniesionymi na terytorium ówczesnej Turcji. Z biegiem czasu zaczęto ograniczać budowę nowych Hamamów, co umotywowano zużyciem zbyt ogromnych ilości wody i drewna potrzebnych do ich funkcjonowania. Obecnie można podziwiać około dwudziestu oryginalnych Hamamów wzniesionych za czasów świetności dynastii Osmańskiej. Do najpiękniejszych należy niewątpliwie Sultan Haseki Hamami w Parku Sultan Ahmet w Stambule. Wybudowany został w 1557 roku przez słynnego architekta – Sinana. Charakteryzuje się dwoma symetrycznie ułożonymi względem siebie salami, nakrytymi tradycyjnymi kopułami. Hamam zamknięto z powodu dużych strat w kosztach utrzymania, spowodowanych min. ogromnym zużyciem drewna. Dziś owe łaźnie wzniesione przez Sinana stały się popularnym centrum wystawowym. 

Hamam jako atrakcja turystyczna

Zaledwie na podstawie tych kilku faktów, można pojąć, dlaczego z Hamam’u uczyniono atrakcję turystyczną, z której korzystają odwiedzający owy kraj w Azji Mniejszej. Warto skorzystać ze wszystkich usług zawartych w cenie takiej usługi. Po prostu doświadczyć niezapomnianych i unikatowych doznań oraz jednocześnie poczuć się przez chwilę jak rodowity Turek.

1http://marmaris.org/marmaris_blog/blogs/things_to_do_in_marmaris/default.aspx

2http://www.turkeyforyou.com/turkey_turkish_baths_ritual

3http://www.turkeyforyou.com/turkey_turkish_baths_about

 Jeśli zainteresowała Was historia Hamam’u będzie mi miło, jeśli podzielicie się nią ze znajomymi. 

3 thoughts on “Hamam – rys historyczny czyli kilka podstawowych faktów

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *